AIS

AIS is de afkorting van Automatic Identification System ofwel automatisch identificatiesysteem. Het systeem is gebaseerd op transpondertechnologie. Hiermee wordt de veiligheid van scheepvaart op zeeën en binnenwateren verhoogd. Een AIS-zender op een schip zendt, met regelmatige tussenpozen, de positie, de koers, de snelheid en de MMSI (het unieke maritieme identificatienummer) uit. Een AIS-ontvanger decodeert deze signalen en presenteert ze normaal gesproken op een beeld- of radarscherm. Het bereik van AIS is zo'n dertig tot veertig kilometer. In 2003 werd het systeem ingevoerd voor de scheepvaart.

Een schip exact op de kaart plotten is met AIS perfect mogelijk. Je weet precies wanneer hij je koerslijn kruist. Stel dat een ferry met een snelheid van 21,1 knopen recht op je afkomt. De afstand is 3 mijl, over 1 minuut is hij bij je. Je roept hem op: "Hello Albatros, we are the sailing yacht in front of you. What are your intentions?" Je krijgt onmiddelijk antwoord: "We will pass behind you." Je ziet hier dat AIS de naam geeft, dus een directe aanroep op naam of MMSI-nummer is mogelijk.

Op binnenwateren gebruik je Inland-AIS - het woord zegt al genoeg. Dit is een aanvulling op het bestaande verkeersmanagement van verkeersposten. Voor het gebruik van AIS-apparatuur is het in Nederland voldoende om een basiscertificaat marifonie te hebben. De apparatuur moet je aanmelden bij het Agentschap Telecom, door een wijzigingsformulier in te vullen. AIS-apparatuur valt binnen dezelfde categorie als de marifoon.

Het signaal van AIS wordt via de VHF-frequenties (very high frequenty) 161.975 Mhz en 162.975 Mzh uitgezonden. Dit zijn de marifoonkanalen 87 Hoog. Het hangt van de snelheid van het schip af hoe vaak het signaal wordt verstuurd. Hoe langzamer het schip vaart, hoe langer het interval - met een maximum van drie minuten - tussen twee berichten mag zijn. Zeer snelle schepen zenden om de twee of drie seconden hun gegevens uit. Schepen die afgemeerd of ten anker liggen slechts een keer per zes minuten.

Een schip met AIS zendt iedere twee tot tien seconden verschillende gegevens uit. Dat zijn onder meer het MMSI-nummer, de navigatiestatus (bijvoorbeeld: geankerd, onderweg), de grondsnelheid (van 0 tot 102 knopen in stappen van 0,1 knoop), de draaisnelheid (0 tot 720 graden per minuut), de positie, de koers en de tijd waarop voornoemde informatie is bepaald.

Er wordt nog veel meer uitgezonden. Onder meer de roepletters, naam en afmetingen van het schip worden daarnaast nog eens iedere zes minuten uitgezonden. Evenals het type schip of de lading, de diepgang diepgang (0,1 tot 25,5 meter), de bestemming en de geschatte aankomsttijd (ETA) op bestemming. Dat laatste is niet verplicht.

Voordelen AIS ten opzichte van radar
De radar is een primair navigatiesysteem. Het systeem neemt namelijk alles om zich heen waar en is niet afhankelijk van een AIS-zender op een ander schip. Er zijn verschillende voordelen van AIS ten opzichte van radar op het binnenwater. Zo kan AIS bijvoorbeeld om de hoek kijken; het heeft geen last van bruggen of hoge gebouwen. Daarnaast kun je bij een AIS volstaan met een veel eenvoudiger basisstation. Je hebt geen zender met hoog vermogen nodig en geen roterende antenne. Een eenvoudige sprietantenne is voldoende.

Als AIS in de ship-to-shipmode werkt, kan de officier van de wacht aan boord van een zeeschip zien wat de positie, de koers en de snelheid van andere schepen in de buurt is. Uiteraard mits zij ook een AIS-systeem aan boord hebben. De schipper van een binnenschip wisselt enkel de identiteit en de positie uit. Alleen schepen met een ingeschakelde en werkende transponder aan boord worden door AIS gezien. Omdat het systeem niet voor alle typen schepen verplicht is, zal er altijd scheepvaartverkeer zijn dat door AIS niet gedekt wordt. In vaktaal heten dat blindgangers. Daarom mag je AIS in de professionele vaart niet als zelfstandig systeem gebruiken, maar slechts als aanvulling op radarsystemen. De AIS-informatie wordt dan, samengevoegd met de radarinformatie, afgebeeld op het radarscherm.

Recreatievaart
Zowel op zee als op het binnenwater mogen jachten ook een Class B-transponder gebruiken. Deze is veel goedkoper. Vanuit de overheid hebben we nog steeds geen duidelijk hoe ze om zal gaan met schepen in de recreatievaart die langer zijn dan 20 meter. Waarschijnlijk is een algehele AIS-verplichting onontkoombaar voor de beroepsvaart en overige schepen langer dan 20 meter.